نمونه اقدام پژوهی
عنـــوان اقدام پژوهی :
اختلالات رفتاری
اقدام پژوه :
شهاب هاتفـیان
آموزشـگاه :
شهـید صــدوقی
سال تحصیلی :
1390- 1389
فهرست مطالب
عنوان صفحه
1- مقدمه : 1
2- توصیف وضعیت موجود و تشخیص مسئله 2
3- گرد آوري اطلاعات ( شواهد- ا ) 3
4- تجزيه و تحليل وتفسيرها: 5
5- انتخاب راه جدید به صورت موقّت 7
1 -5- آ موزش درمانی 7
2-5- روشهاي درمان حسادت : 7
3-5- تکنیک هایی لازم برای کنترل پرخاشگری 8
4 -5- درمان پرخاشگری 9
5-5- قوانين يادگيري 9
6- اجرای طرح جدید و نظارت بر آن 10
7- گرد آوري اطلاعات(شواهد 2) 11
8- ارزشيابي تاثير اقدام جديد وتعيین اعتبار 12
9- ارائه راهکارها 12
10 - منابع 13
1- مقدمه :
اختلالات رفتاری دانش آموزان ، یکی از مسائلی است که معمولاً معلمان با آن مواجه هستند . یکی از عوامل بازدارنده در امر تحصیل ، اختلالات رفتاری می باشد . معلّمان در برابر اختلالات رفتاری ، به شکل های متفاوتی از خود عکس العمل نشان می دهند . برخی از معلّمان آنان را به شدّت سرکوب می کنند . بعضی از معلمان ، در مقابل آنان کو تاه می آ یند ؛ بعضی دیگر آنان را به حال خود رها می کنند . امّا واقعیت این است که در این حالت مشکل ادامه خواهد یافت و مشکلات دیگری نیز به دنبال خواهد آورد .
به نظر می رسد راه منطقی این است که وقتی مشکلی در کلاس پیش می آید ؛ بهتر است ابتدا آن مشکل شناسایی شود سپس آن مشکل به صورت علمی مورد بررسی قرار گیرد . بعد از آن راه حل هایی جهت رفع مشکل پیدا کرده و به صورت عملی آن مشکل رفع گردد.
اختلال سلوك به یك سری از رفتارهای پایدار و تكراری اطلاق می شود كه در آن حقوق اساسی دیگران و قوانین اصلی اجتماعی متناسب با سن نادیده گرفته می شود. اختلال سلوك ممكن است بسیار زود و در حوالی ۵ یا ۶ سالگی شروع شود، ولی به طور معمول در اواخر كودكی و یا اوایل نوجوانی آغاز می شود. شروع این اختلال پس از ۱۶ سالگی نادر است. در بیشتر افراد این اختلال با رسیدن به بزرگسالی تخفیف پیدا می كند. بسیاری از افرادی كه اختلال سلوك دارند، به ویژه از نوعی كه شروع آن در نوجوانی است و كسانی كه نشانه های كم و خفیفی دارند، در بزرگسالی به سازگاری اجتماعی و شغلی مناسب دست می یابند. باید در نظر داشت كه در ایجاد اختلال سلوك عوامل محیطی و ژنتیكی، هر دو دخالت دارند.
کودکان وقتی با سرزنش و انتقاد زندگی می کنند می آموزند بی اعتماد به خود باشند. وقتی با خشونت زندگی می کنند می آموزند که جنگجو باشند. وقتی با ترس زندگی می کنند می آموزند که بُزدل باشند. وقتی با ترحم زندگی می کنند می آموزند که به خود احساس ترحم داشته باشند. وقتی با تمسخر زندگی می کنند می آموزند که خجالتی باشند. وقتی با حسادت زندگی می کنند می آموزند که در خود احساس گناه داشته باشند. اما اگر با شکیبایی زندگی کنند بردباری را می آموزند. اگر با تشویق زندگی کنند اعتماد و اطمینان را می آموزند. اگر با پاداش زندگی کنند با استعداد بودن و پذیرندگی را می آموزند. اگر با تصدیق شدن زندگی کنند عشق را می آموزند. اگر با توافق زندگی کنند دوست داشتن خود را می آموزند. اگر با تایید زندگی کنند با هدف زندگی کردن را می آموزند. اگر با صداقت زندگی کنند حقیقت را می آموزند. اگر با انصاف زندگی کنند دفاع از حقوق را می آموزند. اگر با اطمینان زندگی کنند اعتماد به خود و اعتماد به دیگران را می آموزند. اگر با دوستی و محبت زندگی کنند زندگی در دنیای امن را می آموزند.
2- توصیف وضعیت موجود و تشخیص مسئله
در سال تحصيلي 89/90 در پايه چهارم مشغول به خد مت شدم . معمولاً براي آشنايي بيشتر با وضعيت درسي و اخلاقي دانش آموزان پرونده هاي آنان را در آغاز سال تحصيلي مورد مطالعه قرار مي دهم. همچنين در مورد خصوصيات اخلاقي ودرسي دانش آموزان از معلم سال قبل سوالاتي را مطرح مي نمايم تا اطلاعات لازم در مورد دانش آموزان را بدست بياوريم . ودر دفتر جدا گانه اي مي نوسيم تا برنامه ريزي لازم را به عمل بياوريم.وقتي معلم سال قبل نام عرفان را ديد به من گفت: با عرفان كاري نداشته باش؛ چون ايشان هم سردرد ميگرني دارد و هم دانش آموز شلوغي است. وبه او ماركها ی متعددي زد.
وقتي براي اولين بار به كلاس رفتم از فرا گيران خواستم خود شان را معرفي نمايند وقتي نوبت به عرفان رسيد ، ديدم پسری با پوست سياه وبا كلاه و گوشه كلاس نشسته است . وبا صدايي بلند اما غير عادي خودش را معرفي كرد . اما وقتي دانش آموزی با صداي بلند خودش را معرفي مي كرد. عرفان از من می خواست كه به او بگويم با صداي پايين خودش را معرفي نمايد چون من حوصله سروصداي آنها را ندارم. واگر كسي حرف مي زد عرفان اورا مسخره مي كرد يا با او دعوا مي كرد ومي گفت صداي شما سر من را به درد مي آورد.
براي اينكه بيشتر با او آشنا شوم رفتارهاي اورا زير نظر گرفتم . علاوه از آن از معلمين سه سال قبل او وهمچنين از مدير ومعاون مدرسه خواستم كه در مورد رفتارهاي عرفان بيشتر به من توضيح بدهند. آنان نیز به رفتارهاي نابهنجار او از جمله شلوغي غير نرمال ، مسخره كردن ديگران، اذيت دادن به ديگر دانش آموزان ، بي حوصلگي ، فحش دادن به ديگران ، لجبازي ، تنبلي ، سردرد مزمن اشاره نمودند. براي پي بردن به واقعيت مسئله ، پدر ايشان به آموزشگاه دعوت گرديد. پدر عرفان مردی كم سن و سال وبي خيال بود . و براي فرزند ش چندان اهميتي قائل نبود وبابي خيالي به رفتارهاي عرفان نگاه مي كرد. به پدر عرفان گفتم آيا براي درمان سردرد عرفان اورا به پزشك برده اند. ايشان جواب داد كه فرزند ش را چند ين بار به پزشك برده اند ولي آنان نتوانستد اند اورا معالجه نمايند.و ضمناً تذكر داد كه وقتي هوا سرد است در زنگ سياحت عرفان به بيرون نرود وكلاهش را نيز از سرش بيرون نياورد چون دچار سردرد مي شود . از او پرسيد م رفتار واخلاق عرفان در خانه چطور است ؛ ايشان گفت : او خيلي بد اخلاق است وهميشه برادر كوچكش را مي زند؛ به حرف گوش نمي دهد ؛ خلاصه از دست او خسته شده ايم . از او خواستم كه همكاري لازم رادر مورد اصلاح رفتارهاي پسرش با ما بكند ولي ايشان گفت : به من مربوط نيست . لطفاً من را ديگر به مدرسه دعوت نكنيد. چون رفتارهاي او اصلاح نمي شود . از دعوت من به مدرسه نيز ناراحت شده بود . بنابراين متوجه شدم كه نمي توانم به كمك ايشان اميدوارم باشم . با توجه به اطلاعات بد ست آمده سوالات زير براي رفع مشكل عرفان در ذهن من ايجاد گرديد.
1-2 - آيا بيماري سردرد عرفان ، موجب اختلال رفتاري او شده است ؟
2-2-آ يا بيماري سردرد عرفان ، ناشي از فشارهاي رواني است ؟
3-2- آيا تربيت غلط عرفان ، موجب اختلال رفتاري ايشان شده است ؟
4-2- آيا به خاطر روايط غلط با عرفان ، ايشان دچار خود پنداري منفي از خود شده است؟
5-2- آيا عرفان دچار كمبود محبت شده است؟
6-2- آيا عرفان با رفتارهاي خويش مي خواهد د يگران را به خود متوجه سازد؟
7-2- چه راه حل هايي براي مشكل وجود دارد؟
8-2- چه نيروها يا چه كساني مي توانند در حل مشكل كمك كنند؟
9-2- من چگونه خود را تغییر دهم که مورد قبول عرفان باشم ؟
3- گرد آوري اطلاعات ( شواهد- ا )
براي گرد آوري اطلاعات روشهاي متعددي وجود دارد ؛ با توجه به موضوع پژوهش ، به نظر مي رسد كه ما مجبور باشيم از چند روش به صورت تركيبي براي جمع آوري اطلاعات استفاده نماييم . در اين پژوهش روشهاي مشاهده ، مشاهده مشاركتي و مصاحبه را انتجاب نموديم. از طريق مشاهده رفتارهاي عرفان را زير نظر گرفته واطلاعات لازم در مورد عرفان بد ست مي آمد و از طريق مشاهده مشاركتي تغیيراتي كه در نتيجه ارتباط با من ايجاد مي گرد يد وتا ثيراتي كه متغيرها، بر ايشان مي گذاشت مورد مشاهده قرار گرفت ؛ و ازطريق مصاحبه اطلاعات لازم در مورد سابقه رفتاري عرفان از معلمان سابق و مد ير ومعاون مدرسه وپدر عرفان بدست مي آمد . به نظر مي رسد از طريق اين روشها اطلاعات لازم در مورد عرفان بدست مي آمد و ما هر چه بيشتر با خصوصيات اخلاقي ورفتاري ايشان آشنا مي شديم تا بتوانيم مشكلات عرفان را حل نمائيم.
ابتدا رفتارهاي عرفان را زير نظر گرفته وبه دقت مشاهده مي شد . وقتي براي اولين بار به كلاس رفتم از فراگيران خواستم خودشان را معرفي نمايند . وقتي به عرفان رسيدم ديدم دانش آموزی با پوست تيره، كثيف ، با كلاه در گوشه كلاس نشسته است. با صداي بلندي خود را معرفي نمود. به طوري كه با اين كار خود ديگر دانش آموزان را نيز متوجه خود ساخت. و وقتي ديگر دانش آموزان خود را معرفي مي كردند عرفان به شكلي مي خواست آنها را مسخره نمايد . وقتي ديگر دانش آموزان در اوقات فراغت با يكديگر صحبت مي كردند ايشان مي گفت كه صدا نكنيد . من حوصله سرو صداي شما را ندارم و سرم را به درد مي آوريد. عرفان با ديگر دانش آموزان دعوا مي كرد ودانش آموزان دائماً از او نزد من شكايت مي كردند. وقتي در روي تخته مطلبي مي نوشتم عرفان صداي حيوانات را در مي آورد. وبه ديگر دانش آموزان اذ يّت مي كرد.
بطوريكه عرفان نظم كلاس را بر هم مي زد ود رچنين محيطي آموزش امكان پذ ير نبود. ابتدا احساس كردم شايد ضعف از خودم باشد که ايشان اينچنين مي كند به همين علت در زنگ سياحت در مورد عرفان از مدير و معاون مدرسه سوال كردم آنها گفتند كه عرفان از اول چنين بوده است ولي چون بيماري سردرد دارد بهتر است كه شما هم كارش نداشته باشي. سپس با معلمين سالهاي قبل عرفان صحبت كردم آنان نيز گفتند كه خدا به دادت برسد ! عرفان دانش آموزي بي ادب ، پررو، شلوغ، تنبل وبيمار است . ولي چون بيماري سردرد دارد بهتراست كه به حال خود رهايش كنيد . سپس پدر ايشان را به مدرسه دعوت نمودم. از او پرسيدم رفتار عرفان در خانه چگونه است ؟ ايشان گفت : كه ما از دست او به تنگ آمده ايم . به حرف های ما گوش نمي دهد . بد اخلاق است و دائماً برادر كوچكش را مي زند . به در سهايش توجه نمي كند . به زور اورا به حمّام مي بريم ودر نهايت گفت : كه عرفان ايشان بيماري سردرد دارد و هنگاميكه هوا سرد است بهتر است كه در زنگ سياحت در كلاس بماند. از ايشان پرسيدم كه آيا براي درمان سردرد ايشان اورا به پزشك برده ايد ؟ ايشان جواب داد كه چند ين بار برده ايم ولي خوب نشده است.
وقتي به خاطر كار نابهنجارش به او تذكر مي دادم ايشان با لحن بدي به من جواب مي داد. يك روز از اوخواستم كه به خاطر بي ادبي اش نسبت به من، از من معذرت بخواهد ولي ايشان معذرت نخواست هر چه اصرار كردم فايده اي نكرد و ايشان مغرورانه به من نگاه مي كرد اورا به نزد مدير مدرسه فرستادم ولي حرفهاي مدير نيز در او تاثيري نكرده بود! ناخودآگاه از ذهنم خطور كرد كه اين بچه تقصيري ندارد! بلكه روابط غلط خانوادگي ، عرفان را به اين شكل بار آورده است در واقع ايشان داراي مشكل رفتاري ورواني است كه بايد حل شود. ابتدا مسئله را با يكي از محققين شهر در ميان گذاشتم و ايشان راهنمايي هاي لازم را جهت حل مشكل ارائه نمود . سپس با دو تن از مشاورين مرند در اين زمينه مشورت كردم اينها نيز راهنمايهاي لازم را عرضه داشتند . بعد به د نبال كتابهاي روانشناسي اختلالهاي رفتاري، روانشناسي رشد ، روابط انساني در آموزشگاه و تحقيقاتي كه در اين زمينه انجام گرفته بود مورد مطالعه قرار دادم تا ببينم مشكل را چگونه مي توانم حل نمايم . در واقع من خودم را چگونه تغيير دهم تا رفتارهاي عرفان تغيير كند. عرفان دانش اموزی است كه رفتارهاي ايشان مغاير با مقررات كلاس مي باشد . از جمله مشاهدات و اطلاعات بدست آمده در زير ارائه مي گردد:
1 -3 عرفان هر روز دانش آموزان را مسخره مي كند.
2- 3 عرفان هر روز با دانش آموزان دعوا مي كند.
3-3 عرفان معمولاً احساس سردرد مي كند.
4-3 عرفان معمولاً دركلاس صداي حيوانات را در مي آورد.
5-3 عرفان در خانه و مدرسه بد اخلاق است.
6-3 عرفان از نظر درسي ضعيف است.
7-3 عرفان بي حوصله است.
8-3 روابط والدين با رقيه غلط بوده است.
9-3 معلمين عرفان به او توجه لازم را نكرده اند.
10-3 معلمين عرفان به تفاوتهاي فردي ايشان توجه نكرده اند.
11-3 عرفان بهداشت فردي را رعايت نمي كند.
12-3 عرفان دانش آموزي پرروو مغرور است.
« يكي از مشكلات عمده مدارس ما، كمك نكردن به دانش آموزان مشكل داراست. متأسفانه ، مدارس به جاي آنكه آماده كمك به كساني كه عقب افتادگي يا مشكلي دارند باشند، بيشتر آنها رااز خود مي را نند . وحالت دفعي از خود نشان مي دهند. اغلب مدارس به دنبال دانش آموزان قوي وبا نمرات بالا هستند وبيشتر مواقع به تشويق و تكريم آنها مي پردازند. در مقابل ، دانش آموزان به ظاهر ضعيف مورد بي مهري قرار مي گيرند وبطور ناخواسته آنها را رها و بعضاً سركوب مي كنند. » ( مير كمالي ، 1379، ص 74).
4- تجزيه و تحليل وتفسيرها:
عرفان كودكي است كه در گوشه كلاس مي نشيند با صداي بلند خود را معرفي مي كند. ديگران را مسخره مي كند، بيشتر مواقع سرش درد مي كند .حتي با معلم خود لج باز است و مزاحمت ايجاد مي كند. رقيه بد اخلاق است از نظر درسي ضعيف است . بي حوصله ا ست . بهداشت فردي را رعايت نمي كند. پررواست . به ديگران حسودي مي كند.
با بررسي رفتار هاي عرفان اين سوال ايجاد گرديد كه چرا عرفان اين چنين مي كند؟ هدف عرفان از اين كارها چيست؟ عرفان با اين كارها مي خواهد چه بگويد؟ چه عللي باعث شده كه عرفان خود را به اين صورت مطرح كند.
به نظر مي رسد زمان خاصي براي بروز نا بهنجاري هاي عرفان وجود ندارد واو در موقعيت هاي مختلف از خود رفتارهاي نا بهنجار را نشان مي دهد . واز اينكه نظم كلاس به هم مي خورد واقعاً ناراحت كننده است . ولي تحقيقات متعددنيز نشان مي دهند كه با كودك بايد با ملايمت ومحبت رفتارنمود . ونبايد دانش آموزان تنبيه يا تحقير شوند.
واقعيت اين است كه من خودم گير كرده بودم كه چكار بكنم . چند بار پيش مدير مدرسه فرستادم . پدرش را به مدرسه دعوت كردم ، چندين بار تذكر دادم .ولي هيچ كدام مشكل را حل نكرد. تمامي معلمين سابق و پدر عرفان عقيده داشتند كه اورا به حال خود رها كنم . چون استدلال مي كردند كه عرفان اصلاح شدني نيست . اما من به سراغ يكي از محقيقين شهرستان رفته ومسئله را با ايشان در ميان گذاشتم . سپس مسئله را با دو تن از مشاوران در ميان گذاشتم . آنها را هنماييهاي لازم جهت تغيير رفتار عرفان ارائه نمودند. سپس به دنبال كتابهاي روانشناسي رفتم تا ببينم مشكل چيست ؟ وچگونه مي توانم مشكل را حل نمايم؟ با صحبتهايي كه با پدر عرفان انجام دادم. فهميدم كه والدين عرفان ، با ايشان بد رفتاري مي كنند . وبه خواسته هاي او چندان توجهي نمي كنند وبعد از عرفان كه برادرش متولد شده است . والدين عرفان بيشتر به برادرش سرگرم شده اند واورا فراموش كرده اند . بنابراين عرفان مورد بي مهري والدين قرار گرفته است . در نتيجه عرفان به خاطر ناكامي در جلب محبت ، مجبور شده است . به پرخاشگري ولج بازي دست بزند . اين عمل خود ، دوباره روابط والدين را با ايشان تيره تر كرده است . و در نتيجه به عرفان بر چسب هاي منفي متعددي توسط والدين زده شده است . به اين ترتيب يك كودك معصوم ، به يك فرد نابهنجار تبديل شده است . وقتي چنين كودكاني به مدرسه مي روند . در مدرسه نيز موردي بي مهري اولياء مدرسه قرار مي گيرند و بيشترسعي مي كنند ازدست چنين دانش آموزي خلاص شوند ودر مدرسه نيز برچسبهاي منفي به كودك زده مي شود و به اين ترتيب سر نوشت كودك تغيير مي كند وبه احتمال زيادبه بچه هاي خياباني مي پيوند ند چون چنين كودكاني فقط در ميان كودكان خياباني جايگاهي دارند . و در نهايت علاوه از مشكلات فردي ، مشكلات اجتماعي نيز افزايش مي يابد. به اين ترتيب براي حل مشكل بايد از يك جايي آغاز مي كردم . تا با ايشان بتوانم رابطه دوستي بر قرار نمايم تا به ايشان بفهمانم كه ايشان نزد من طرد شده نيست. ولي من نمی توانستم بطور مستقيم به او بگويم كه مي خواهم با تو دوست شوم . اولين قدم پيدا كردن ويژگي هاي مثبت عرفان بود من با مطا لعه كتابهاي روانشناسي ورا هنمايي همكاران ومشاوران ، فهميدم كه ابتدا بايد نگرش عرفان را نسبت به خود و معلم ووالدين او تغيير دهم . براي اينكار بايد نكات مثبت عرفان را پيدا مي كردم وتغيير تگرش را از نقاط قوت او شروع مي كردم . عرفان به خاطر اينكه بعد از او برادرش به دنيا آمده بود و والدينش از روي نا آگاهي به وي بي توجه شده بودند عرفان براي جلب توجه والدين رفتارهاي نابهنجاررا پيشه خود ساخته است .به همين خاطر بنده اولين كاري كه انجام دادم ايشان را به عنوان سرگروه يكي از گروهها انتجاب نمودم. اما اعضاي گروه عرفان از اين كار من ناراحت شدند ومي گفتند كه عرفان آنهارا اذيت خواهد كرد . ولي بنده اعضاي گروه را قانع كردم كه ما از قبل نمي توانيم در مورد كسي داوري كنيم. اتفاقاً به نظر من با توجه به شناختي كه از عرفان دارم فكر مي كنم عرفان شايستگي سرگروهي را دارد و به شكل بهتري گروه را رهبري خواهد كرد . من با اين حرفها مي خواستم احساس مسئوليت وهمكاري را در ايشان شكوفا نمايم .ولي با اينحال عرفان با اعضاي گروه در گير بود . ولي من آنها را به آرامش دعوت مي كردم سپس پدر عرفان را به مدرسه دعوت كردم واز ايشان خواستم كه بين فرزندان فرق نگذارند وبه عرفان بيشتر توجه ومحبت تمايد وبا ايشان بد رفتاري نكنند.در گام بعدي چون ايشان صداي نسبتاً خوبي داشت به همين خاطر معمولاً از ايشان مي خواستم شعرهاي كتاب فارسي را با صداي رسا وبلند بخواند ومعمولاً ايشان را تشويق مي نمودم كه صداي خيلي خوبي دارد. وهمچنين اگر رفتار خوبي از ايشان ديده مي شود مورد تشويق قرار مي گرفت . تا رفتارهاي مثبت او تقويت شود درس رياضي عرفان نسبتاًخوب شده بود در حل مسائل رياضي بيشتر از او استفاده مي گرديد. عرفان وقتي به جلو مي آيد معمولاً شكلك در مي آورد يا زبان خود را بيرون مي آورد با توجه زياد به عرفان و بر خورد ملايم وصميمي با او وتقويت نكات مثبت ايشان . رفته رفته رفتارهاي منفي او كاهش مي يافت ودرسش نيزنسبت به گذشته بهتر مي شد. به همين علت عرفان را مبصر كلاس نمودم ومسئوليت اورا بيشتر كردم . عرفان از اين كار من خیلي خوشحال شد. به روي خود نياوردم. ولي احساس كردم كه او ديگر ترس از اينكه سرش درد خواهد كرد رااز سرش بيرون كرده است . بعد از چند روز بطورخصوصي از عرفان در مورد سردردش پرسيدم . ايشان جواب داد كه سردردش خوب شده است . وبه اين ترتيب ،با تشويق به موقع ومداوم ، توجه زياد ورها نكردن دانش آموزان به حال خود، محبت كردن به دانش آموزان جهت ايجاد نگرش مثبت به ديگران ، تقويت نكات مثبت جهت تغيير نگرش نسبت به خود ، ايجاد انگيزه با دادن جايزه جهت تقويت درسي ، استفاده از والدين جهت تغيير نگرش عرفان نسبت به آنان ، مسئوليت دادن جهت تقويت نكات مثبت وي، صبرو حوصله ودلسوزي نسبت به دانش آموزان باعث گرديد كه رفتارهاي ايشان تا حد زيادي بهبود يابد.
5- انتخاب راه جدید به صورت موقّت
برای رفع اختلالات رفتاری ، ابتدا بهتر است علل اختلالات مشخص شود تا راه حلهایی جهت بهبود اختلالات رفتاری تعیین گردد.
با توجّه به سوابق خانوادگی عرفان ، به خاطرتولد فرزند دوم ، عرفان مورد بی مهری و کم توجهّی والدین قرار گرفته است . و عرفان از این کار والدین دچار نارضایتی شده و نسبت به آنان احساس خصومت کرده است . و به همین علت دچار پرخاشگری شده و برای جلب توجه والدین ، رفتار های نابهنجاری را از خود نشان داده است . پرخاشگری و نابهنجاری عرفان باعث شده ، والدین علاوه از بی مهری ، وی را تنبیه و تحقیر کرده و برچسب های منفی بزنند ؛ به این خاطر رفتارهای منفی در عرفان درونی شده است . بنابر این فشارهای روحی و روانی شدیدی بر او تحمیل شده و ایشان دچار سر درد عصبی گردیده است . به نظر می رسد مشکل تا حدّی شناسایی شده است . بعد از شناسایی مشکل باید به دنبال راه حل رفت . برای این کار به سراغ محققان و مشاوران و کتابهای روانشناسی و تحقیقات و مقالات مراجعه گردید.
1-5- آ موزش درمانی
« آ موزش درمانی عبارت است ازمجموعه ی اصول وروش های آ موزشی و روا نشناسی که می تواند افراد معلول جسمانی ، روانی ، ذهنی و عاطفی را تا حد امکان به عضو مفید و کارآمد جامعه تبدیل کند . . . . در آموزش درمانی تطابق با محیط خانه ومدرسه و تغییر نگرش کودک نسبت به یادگیری مسئله اساسی است . » ( میلانی فر، 1370 ص 184)
2-5-روشهاي درمان حسادت :
آگاه كردن كودك ازاينكه مورد توجه ومحبت والدين قرار دارد، رعايت عدالت وانصاف در روابط ، محبت به كودك وقتي كه تنهاست، ايجاد زمينه اعتماد وتوجه ، سپردن كودك كوچكتر به كودك ، حسود براي مراقبت ونگهداري ، جرأت دادن ، جايگزين كردن احساسات خشم آلود كودك ، كمك به كودك براي برون ريزي احساسات حسادت ، مطلع ساختن كودك از مدتي قبل ، قصه گفتن مادر به كودك وتسلي دادن به او ، تبديل حسادت به مساعدت وصميميت بحث درباره ضررها وخسارات حسد ، استفاده از نقاشي وبازي درماني به آموزش دادن به كودكان مبني براينكه اشيا ووسايل خود را به رخ ديگران نكشند، آموختن انجام اعمال نيك به كودك ، افزايش اعتماد به نفس ، عدم دخالت والدين در دعواهاي كودكان ، ايجاد روابط خانوادگي مطلوب وتقويت روح همكاري ومساعدت در كودكان در خانه ومدرسه .(شفيع آبادي ،1372ص87)
3-5- تکنیک هایی لازم برای کنترل پرخاشگری در محیط خانواده
1- صمیمت، صمیمیت در خانواده امری لازم و ضروری است زیرا هم مهمی در کاهش خشونت در خانواده دارد بسیاری از رفتارهای خشونت آمیز به این دلیل است که صمیمیت بین طرفین وجود ندارد. صمیمیت هنگامی افزایش می یابد که افراد مهانواده درامور زندگی با یکدیگر مشارکت داشته باشند. همچنین اعتماد و اطمینان در مشارکت بین افضای خانواده باعث صمیمیت می شود.
2- تامل و سکوت، یکی از بهترین راههای کنترل خشونت در خانواده کنترل رفتار خویشتن در مواقعی است که یکی از اعضای خانواده به تحریک دیگری بپردازد. بهترین شکرد در این هنگام آن است که دیگران سکونت اختیار کنند تا آن فرد هم آرامش پیدا کند سپس در یک فرصت مناسب با هم به بحث و بررسی بپردازند.
3- تخلیه یعنی اینکه به طور مستقیم جواب خشونت را ندهیم. تحقیقات جدید نشان میدهد که پرخاشگری حلاکی و حتی فیزیکی علاوه بر اینکه خشم را کاهش نمی دهد بلکه باعث افزایش آن نیز می شود.
4- مدل پرخاشگری غیر پرخاشگرانه (قدم زدن و...) تحقیقات نشان داده که افرادی عادی که پرخاشگری خود بدون رفتار پرخاشگرانه بروز دادند بعد از این کار سطح کمتری از پرخاشگری را داشته اند ولی به طور کل این روش هم زیاد موثر نیست.
5- تنبیه، درطول تاریخ یکی از وسایل اجتماعی برای کم کردن میزان خشونت تنیه بوده است کهتوسط آن جلوی تجاوز خشونت و دیگر رفتارهای پرخاشگرانه را می گرفتند ولی در حال حاضر علما معتقدند که تنبیه به طور موقت جلوی خشونت حاضر را می گیرد و برعکس در طولانی مدت به طور مستقیم باعث تقویت آن می شود درحال حاضر تنبیه بدنی از طرف سازمان بهداشت جهانی ممنوع شده است.
6- صحبت کردن در مورد مشکل، بهترین روش برای کاهش پرخاشگری صحبت کردن در مورد آن است این تکنیک به طور عملی به دو صورت عملی است ولی اینکه در لحظه ای که پرخاشگری به حد اعلای خود می رسد یکی از طرفین سکوت اختیار کند و سعی کند قائله را ختم کند ولی بعد از اینکه طرفین آرام شدند و مدتی نیز گذشت با خونسردی مطالب را با یکدیگر در میان می گذارند و آن را حل و فصل می کنند.
4-5- درمان پرخاشگری:
برای درمان پرخاشگری گام اول شناخت و ریشه یابی علت یا علل پرخاشگری است با شناخت این عوامل می توان همکاری های لازم را برای کاستن از میزان و شدت پرخاشگری ارائه نمود مانند سرگرم نمودن فرد مهر و محبت و دلجویی آموزش تنهایی فکرکردن صبرو متانت نشان دادن در مواقع پرخاشگری تشویق جهت استحمام وروش گرفتن اجرای عدالت در منزل برآورده کردن نیازهای کودکان و نوجوانان مساعد ساختن جو آزادی های کنترل شده جلوگیری از توهین و ناسزا گفتن به آنها ویا مقابله به مثل نکردن با آنها جلوگیری از تهدید و ترساندن الگوهای خوب را به آنها نشان دادن رهنمودهایی در مورد سازش و جوشش با دیگران تشویق به بازیهای گروهی و رعایت بتراکت و قوانین در زندگی با دیگران عادت دادن به آنا به گذشت یاد دادن انتقاد صحیح به آنها جهت تخلیه و سبک شدن و آرامش یافتن و درپایان چنانچه رعایت عوامل فوق تاثیری نداشت می توان از عوامل دیگری مانند توبیخ اخطار تحکم علامت مقابله به مثل تنبیه و قهرو... استفاده نمود. ( ویکی پدیا ، 2007 )
5-5- قوانين يادگيري
قانون اثر ونتيجه :
وقتي يك پاسخ یا واكنش براي يك وضع (انگيزه يا محرك)، با احساس خوشي و رضايت خاطر همراه باشد بايد دنبال آن خوشي حاصل شود شخص به تكرار آن رفتار مايل خواهد شد. ولي اگر با احساس رنج وناخوشايندي همراه بوده يا به دنبالش ناراحتي پيدا شود آن رفتار ديگر تكرار نشده به تدريج فراموش خواهد شد.
تشویق و تنبیه : مشاهدات وآزمايش هاي زياد ثورندايك و ديگران نشان دادند كه پاداش ،فرد را به تكرار پاسخي كه موجب پاداش گرفتن او شده است تحريك مي كند وهمواره با عث تقويت ارتباط بين انگيزه وپاسخ مي شود . در حالي كه نتايج كيفر رانمي توان هميشه تضمين كرد وچه بسا از اشتباه ولغزش جلوگيري نمي كند.
برای کاهش حسادت ، شرکت دادن فرد در گروه و احساس مسئولیت فرد نسبت به گروه ایجاد می گردد و از والدین فرد خواسته می شود که بین فرزندان تبعیض قائل نشوند و رفتارشان نسبت به فرد ملایم گردد.
برای کاهش پرخاشگری و لج بازی ؛ از والدین عرفان خواسته می شود که بین فرزندان تبعیض نشود و با فرزندان خود با ملایمت ومهربانی رفتار کنند و ویژگی های مثبت فرزند خود را با تشویق تقویت نمایند. تا فرزند دچار کمبود محبت نگردد . به نظر می رسد یکی از علتهای اساسی پرخاشگری و لج بازی تبعیض و کمبود محبت است . و به فرزند خود بر چسب های مثبت بزنند تا کودک باور کند که واقعاً دارای ویژگی های مثبت است .
براي كاهش ضعف تحصيلي ، از بين بردن مشكلات عاطفي توسط والدين ومعلم مربوطه ، ايجاد انگيزه ، تقويت ويژگي هاي مثبت ، شكوفايي اعتمادبه نفس كودك ، توجه لازم به كودك ، تغيير نگرش كودك نسبت به خود از جمله عواملي هستندكه مي توانند ضعف تحصيلي دانش آموزرا كاهش دهند.
به نظر مي رسد سردرد عرفان با رفع مشكلات عاطفي ودرسي كودك رفع خواهد شد.
6- اجرای طرح جدید و نظارت بر آن
با توجه به اختلافات رفتاري عرفان ، اختلالات رفتاري او را مي توان در حسادت ، پرخاشگري ، لج بازي و سردرد مزمن خلاصه كرد. براي بهبود اختلالات رفتاري ابتدا بهتر است علل اختلالات رفتاري مشخص شود تا راه حل هايي جهت بهبود اختلالات رفتاري تعيين گردد.
با توجه به سوابق خانوادگي عرفان ، به خاطر تولد فرزند دوم، عرفان مورد بي مهري ، كم توجهي قرار گرفته است. عرفان براي جلب توجه والدين ، به رفتارهاي نابهنجار روي مي آورد واين عمل عرفان باعث مي گردد كه والدين علاوه از بي مهري ، وي را تنبيه بدني ، تحقير كرده وبه ايشان بر چسب هاي منفي بزنند. به اين ترتيب رفتارهاي منفي در عرفان دروني شده وبه خاطر فشارهاي عصبي دچار سردرد نيز مي گردد. بعد از تعيين مشكل ، حال به دنبال راه حل مي گرديم. براي اينكار به سراغ محققان ، مشاوران ، كتابهاي روانشناسي وتحقيقات انجام شده در اين زمينه مي رويم تا راحل هايي را پيداكنيم.
آموزش درماني عبارتست ازمجموعةاصول وروشهاي آموزشي وروانشناسي كه مي تواند افراد معلول جسماني ، رواني ، ذهني و عاطفي را تا حد امكان به عضو مفيد كار آمد جامعه تبديل كند....در آموزش درماني تطابق با محيط خانه ، مدرسه و تغيير نگرش كودك نسبت به يادگيري مسئله اساسي است.
(ميلاني فر،1370ص184).
براي كاهش حسادت ، شركت دادن فرد در گروه واحساس مسئوليت فرد نسبت به گروه ايجاد مي گردد واز والدين فرد خواسته مي شود كه بين فرزندان تبعيض قائل نشود ورفتارهايشان نسبت به فرد ملايم گردد.
براي كاهش پرخاشگري ولج بازي ، از والدين رقيه خواسته مي شود كه بين فرزندان تبعيض قائل نشوند وبا فرزندخود با ملايمت ومهرباني رفتار كنند وويژگي هاي مثبت فرزند خود را با تشويق تقويت نمايند . تا فرزند دچار كمبود محبت نگردد. به نظر مي رسد يكي از علتهاي پرخاشگري ولج بازي تبعيض وكمبود محبت است.و به فرزند خود برچسب هاي مثبت بزنند تا كودك باور كند كه واقعاً داراي ويژگي هاي مثبت است.
7- گرد آوري اطلاعات(شواهد 2)
براي اينكه رفتارهای عرفان را تغییر دهم ، ابتدا تصميم گرفتم خودووالدين عرفان را تغيير دهم چون به نظر مي رسد علت نا بهنجاري عرفان در وهله اول والدين ايشان بودند. آنان با تولد فرزند دوم ، نسبت به عرفان بي توجه شده بودند وخود را با فرزند دوم يعني برادر عرفان سرگرم كرده بودند .به همين علت عرفان دچار كم توجهي وكمبود محبت شده بود وبراي جبران كم توجهي وكمبود محبت دست به رفتارهاي نا بهنجاري زده بود . ونابهنجاري عرفان نگرش والدين رانسبت به او تغيير داده وبه او بر چسبهايی همچون بداخلاقی ، پررویی، لج بازی ...زده بودند وبه اين ترتيب فشارهاي رواني عرفان منجر به سردرد عصبي ايشان گرديده است .
براي كاهش نابهنجاري عرفان ، پدر ايشان به مدرسه دعوت گرديد. ومشكلات عرفان با پدرايشان درميان گذاشته شده و از پدر ايشان خواسته شد تا با همسرش نيز در اين مورد صحبت كند وسعي كنند با عرفان رفتاري توئم با مهر و محبت داشته باشند وبه او توجه بيشتري نمايند . در صورت امكان در هنگام خوابيدن به او داستانهاي كه بلند هستند تعريف نمايند. بين عرفان وبرادرش تبعيض قائل نشوند. و بعضي مواقع مراقبت از برادرش را به عرفان بسپارند. عرفان را تنبيه يا تحقير نكنند و هنگام بروز رفتارهاي خوب ، ايشان را تشويق كنند.
خودم نيز تصميم گرفتم عرفان را در بازيهاي دسته جمعي شركت دهم . اورا سرگروه نمايم. در خواندن شعراز ايشان بيشتر استفاده كنم و در تمرين مسائل رياضي بيشتر استفاده كنم. وبراي ابراز محبت ايشان را با نام كوچكش صدا بزنم . واز مدير مدرسه خواستم تا اجازه دهد عرفان در مراسم صبحگاهي دعا بخواند. وازمعاون مدرسه خواستم با ايشان به ملايمت رفتار نمايد و هنگام در گيري ايشان باديگر دانش آموزان ، شكل صحيح برخورد را به ايشان گوشزد نمايد.رفتارهاي مثبت ايشان تشويق شده وبا رفتارهاي منفي ايشان با ملايمت تذكر داده مي شد.
تقريباً سه ماه طول كشيد تا ايشان آرام آرام باور كند كه والدينش، تغيير يافته اند و به او توجه ومحبت مي كنند واو نيز مانند برادرش براي والدين مهم است .و به مهم بودن خود نزد اولياء مدرسه نیز پی ببرد.
و به خاطر پاداش ، رفتارهاي مناسب او تقويت مي گرديد. رفتارهاي ناهنجار ايشان آرام آرام كاهش می يافت. خودش هم به ويژگي هاي مثبت خويش پي برده بود واحساس مي كرد كه او هم مي تواند از راه هاي مثبت خودي نشان بدهد.
بعد از چهارماه دوباره پدرش به مدرسه دعوت گرديد ، ايشان گفت كه رفتارهاي عرفان نسبت به گذشته قابل مقايسه نيست وعرفان خيلي زياد تغيير يافته است . از ايشا ن خواسته شد كه مانند گذشته با او رفتار شود و صبر و تحمل را از ياد نبرند . يك روز متوجه شدم كه عرفان كلاهش را از سر بيرون آورده است . بعد از چند روز بطور خصوصي از او پرسيدم كه سر دردش چگونه است . ايشان گفت كه كاملاً خوب شده است . در اينجا بود كه فهميدم روشهاي ما درست بوده است و مشكلات رواني رقيه تقريباًاز بین عرفان است . در كنار بهبود اختلالات رفتاري، با تقويت نكات مثبت عرفان ، اعتماد به نفس وی نيز پرورش يافته بود وبا اطمينان بيشتری درسهايش را مي خواند ونمره هايش نيز روز به روز نسبت به گذشته بهتر مي گرديد. بطوريكه مدير ومعاون مدرسه نيز از من تشكر كردند كه توانسته بودم اختلالات رفتاري او را بهبود بخشم چون ايشان در زنگ سياحت نظم وآرامش مدرسه را به هم مي زد.
در ارديبهشت ماه 1390 بود كه ديدم ايشان نامه اي را به من نوشته وبر روي نامه هم گلي زده است ودر آن نامه از رفتارها و مهربا ني هاي من خيلي زياد تشكر كرده بود . به اين ترتيب به لطف خداوند متعال وبا راهنمايي يكي از محققان ودو تن از مشاوران سنفر وهمكاري همكاران و مدير ومعاون مدرسه ، اختلالات رفتاري وضعف درسي دانش آموزي بر طرف شد و نظم كلاس و مدرسه تامين گرديد و آرامش به خانواده بازگشت . و وجدان ما آرام گرفت .
8- ارزشيابي تاثير اقدام جديد وتعيین اعتبار
به نظر مي رسد وقتي مسئله اي پيش مي آيد . اولين قدم اين سئوال پيش مي آيد كه اين مسئله چرا بوجود آمده است؟ مشكل چيست واز كجاست؟ قدم بعدي ، پيدا كردن علل مشكل است؟ البته ممكن است يك مسئله خاص ، از علل متفاوتي ناشي شود. اما با مطالعه دقيق مسئله ، علل اصلي مسئله به احتمال زياد مشخص مي گردد. تشخسص زمان پيدايش مسئله خود خيلي مهم است . چون علت را تا حد زيادی مشخص مي نمايد.
اختلالات رفتاري عرفان ، عبارت از حسادت ، پررويي ، لج بازي ، پرخاشگري ، بي حوصلگي ، سردرد، ضعف تحصيلي بود. بعد از بررسي وضعيت خانوادگي ، علل اختلالات رفتاري عرفان ، كم توجهي وكمبود محبت در خانواده وسپس در مدرسه تشخيص داده شد. به نظر مي رسد براي بهبود اختلالات رفتاري عرفان لازم بود علل اختلالات از بين برود . براي اين كار از راهنماييهاي محققان ، مشاوران مدير وهمكاران مدرسه وپدر عرفان استفاده گرديدو اطلاعات لازم جهت رفع مشكل از كتابهاي روانشناسي بدست آمد، وبه ياري خداوند متعال ، اختلالات رفتاري و ضعف تحصيلي دانش آموزي بهبود يافت.
9- ارائه راهکارها
1- محبت به موقع و متناسب به فرزندان ودانش آموزان ، موجب كاهش اختلالات رفتاري مي شود.
2- توجه به موقع، محبت ، تقويت نكات مثبت ، پرورش اعتماد به نفس ، موجب نگرش مثبت فرد نسبت به خود و ديگران مي شود.
3- ايجاد انگيزه و ایجاد نگرش مثبت فرد نسبت به خود ومعلم و دیگران موجب بهبود وضعيت تحصيلي و رفتاری فرد مي شود.
4- بین فرزندان نباید تبعیض قائل شد .
5- بهتر است برای شناسایی و رفع مشکل از راهنمایی های صاحب نظران استفاده گردد .
6- بهتر است برای رفع مشکل ، نظريه هاي علمي و تحقيقات گذشته مورد توجّه قرارگیرد . تا داراي اعتبار مي باشد.
۱۰- منابع
1- اکبری ، ابوالقاسم .( 1381 ). مشکلات نوجوانان و جوانان. تهران : چاپ دوم نشر ساوالان.fa.wikipedia.com.
2- احدي ، حسن و محسنی ، نیک چهر .(1373). روانشناسی رشد . تهران : نشر بنیاد .
3- ريتاويكس، نلسون والن سي، ايزراائبل.(1372).اختلالات رفتاري كودكان . (مترجم : تقي منشي طوسي). مشهد : انتشارات قدس رضوي.
4- شعاري نژاد، علي اكبر.(1362). روانشناسي يادگيري . تهران: انتشارات توس
5- شفيع آبادي، عبداله.(1374).راهنمايي ومشاوره كودك. تهران: انتشارات سمت.
6- قاسمي پويا، اقبال. (1381). راهنماي عملي پژوهش در عمل. تهران: چاپ افست.
7- كريمي، يوسف.(1379). روانشناسي اجتماعي . تهران: نشر ارسباران.
8- مير كمالي.سيد محمد.(1379). روابط انساني در آموزشگاه. تهران: یسطرون.
9- ميلاني فر، بهروز.(1370). روانشناسي كودكان ونوجوانان استثتايي. تهران: قوس.
10- نلسون ، ریتاولکس ، الن سی ، ایزارائل. ( 1369). اختلالات رفتاری کودکان.( مترجم: محمد تقی منشی طوسی). مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی . fa.wikipedia.com.
11- نوابی نژاد ، شکوه .( 1372) . رفتارهای بهنجار و نابهنجار کودکان و راههای پیشگیری و درمان .تهران : انتشارات انجمن اولیاء و مربیان fa.wikipedia.com.
12- چرا کودکان حسادت می کنند . ( 17-6-82 ) . www.tebyan.net.
13- اختلال بیش فعالی ( 25-10-85 ). fa.wikipedia.com
14- لجاجت و کج خلقی در کودکان . ( 12-7-1383) . www.tebyan.net
